Văn hóa cồng chiêng trong đời sống tinh thần dân tộc Mường, Phú Thọ

13 Tháng Giêng 2016
(Cinet – DTV)- Cũng như người Mường ở Hoà Bình, Thanh Hoá, Ninh Bình, Lai Châu... người Mường ở Phú Thọ vẫn bảo tồn được vốn văn hoá dân gian đặc sắc, trong đó có văn hoá cồng chiêng được tổ chức và các dịp nghi lễ, hội hè truyền thống hàng năm.
Dân tộc Mường. Ảnh: phutho.gov.vn

Là địa bàn sinh sống và cư trú lâu đời của dân tộc Mường, theo thống kê, dân số của người Mường ở Phú Thọ là gần 200.000 người chiếm hơn 14 % dân số tỉnh Phú thọ; là 1 trong 4 dân tộc có số dân đông ở Phú Thọ. Cũng như người Mường ở Hoà Bình, Thanh Hoá, Ninh Bình, Lai Châu... người Mường ở Phú Thọ vẫn bảo tồn được vốn văn hoá dân gian đặc sắc, trong đó có văn hoá cồng chiêng được tổ chức và các dịp nghi lễ, hội hè truyền thống hàng năm của cư dân nông nghiệp trồng lúa nước.

Không gian văn hóa cồng chiêng Mường ở Phú Thọ bắt nguồn từ truyền thống văn hóa lịch sử dựng nước và giữ nước từ thời các Vua Hùng dựng nước Văn Lang, được khẳng định trong quá trình lao động, sáng tạo nghệ thuật và được kế tục qua nhiều thế hệ. Người Mường Phú Thọ đã sớm biết chế tác cồng chiêng từ xa xưa, họ đã sớm biết thổi hồn cho cồng chiêng và sáng tác được các bản nhạc và tạo ra những phương thức đánh cồng chiêng phù hợp với đặc tính của loại nhạc cụ độc đáo này dựa trên âm thanh cơ bản của cồng chiêng: Boong, bính, boong, rầm" . Nhà nghiên cứu văn hoá dân gian- Nghệ sỹ ưu tú Bùi Chí Thanh đã viết: “Người Mường hiểu biết sâu về chế độ rung và lan truyền âm thanh trên mặt chiêng trong không gian. Đây quả thực là sự sáng tạo lớn”. Với đôi tai và tâm hồn nhạy cảm âm nhạc, những âm thanh từ cồng chiêng được tấu lên và ngân nga sâu lắng giữa không gian núi rừng hùng vĩ, khi thôi thúc, lúc trầm hùng, hòa quyện với tiếng suối, tiếng gió miền sơn cước, tạo nên một bản nhạc đặc trưng của cồng chiêng của người Mường trên vùng Đất Tổ Vua Hùng.

Cũng như cồng chiêng của dân tộc Mường ở một số tỉnh ở miền Bắc Việt Nam. Cồng chiêng của người Mường ở Phú Thọ vừa là một vật thiêng vừa là nhạc cụ truyền thống đặc sắc, gắn bó với mỗi cá nhân trong cộng đồng người dân tộc Mường từ khi lọt lòng mẹ đến khi qua đời. Người Mường ở Phú Thọ phân biệt cồng là loại có núm để gõ ở chính giữa; còn chiêng là loại khôn có núm. Cồng chiêng đều là một nhạc cụ truyền thống không thể thiếu được trong cuộc đời mỗi con người thuộc cộng đồng dân tộc Mường. Cồng chiêng được sử dụng trong các dịp lễ tết dân tộc, trong việc vui như đón tết Nguyên Đán, đám cưới, việc buồn như đám ma. Trước kia, cồng chiêng còn được dùng làm hiệu lệnh trong các phường săn, bắt chim thú.

Vì vậy, trong các gia đình người dân tộc Mường xưa kia cũng như hiện nay nhà nào cũng phải sắm cho nhà mình một vài chiếc cồng chiêng. Cồng chiêng được coi là những vật báu tượng trưng cho sự giàu có, sang trọng của mỗi gia đình người Mường.

Cồng chiêng có giá trị rất lớn cả về vật chất và tinh thần. Trước đây, người Mường dùng trâu to, bò lớn để đúc hoặc đổi lấy cồng, chiêng. Những giá trị ấy đã khẳng định vị trí quan trọng của cồng chiêng trong đời sống tinh thần của người Mường. Đó là một trong những tài sản quý giá của mỗi gia đình người Mường trong cộng đồng, nó cũng là vật thiêng đánh giá vị thế xã hội của gia chủ đối với làng bản cư trú của dân tộc Mường ở Phú Thọ.

Ngoài ý nghĩa về âm nhạc, cồng chiêng còn phản ánh ý nghĩa về nhân sinh quan vũ trụ của người Mường thể hiện về số lượng của bộ cồng chiêng có đủ 12 chiếc, tượng trưng cho 12 tháng trong năm ( Cách nhìn nhận vũ trụ thông qua lịch mặt trăng với 12 tháng âm lịch. Họ quan niệm một năm là sự giao thoa của bốn mùa thời tiết để bắt đầu từ con số 1. Sự giao thoa của từng chiếc cồng chiêng âm hưởng của 12 tháng Vì vậy, một bộ cồng chiêng đầy đủ là 12 chiếc, nhưng nếu không đầy đủ vẫn có thể ít nhất bộ ấy phải có từ 4 - 5 chiếc trở lên.

Về cách thức thể hiện lối đánh cồng chiêng của người Mường ở Phú Thọ về cơ bản không khác gì với cách thức đánh cồng chiêng của người Mường ở Hoà Bình, ở Thanh Hoá, ở Ninh Bình. Điều này chứng tỏ văn hoá cồng chiêng của dân tộc mường có thể cùng chung một nguồn gốc phát tích, bởi người Mường có rất nhiều điểm tương đồng về đời sống vật chất và tinh thần từ khi hình thành cho đến nay.

Có thể khẳng định, văn hoá dân gian cồng chiêng của dân tộc Mường là di sản văn hoá phi vật thể quý báu đã được các thế hệ nghệ nhân dân gian dân tộc Mường truyền nhau bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật dân gian đặc sắc của loại nhạc cụ truyền thống đặc biệt và riêng có của dân tộc Mường trên mảnh đất Việt Nam nói chung và Phú Thọ nói riêng.

TH

Xem thêm